Тегін басып шығарылатын кесте

Кіші достар мен үлкен достар кестесі

Соробан қолданатын барлық толықтауыш ережесі — басып шығарып қабырғаға іліп қоятын бір бетте. Кіші достар бесті құрайды, үлкен достар онды құрайды, ал екі дос бірге екеуін бір қимылда қолданады.

Дос жұбын көрсету

Кіші достар — қосу

Бос жер моншақтары жетпей қалғанда, аспан моншағын қосып, оның досын алып тастаңыз.

Кіші достар — қосу
Сізге керегі	Не істейсіз	Себебі
+1	+5 − 4	1 + 4 = 5
+2	+5 − 3	2 + 3 = 5
+3	+5 − 2	3 + 2 = 5
+4	+5 − 1	4 + 1 = 5

Кіші достар — азайту

Дәл сол жұптар кері ретте: аспан моншағын алып тастап, досын қайта қосыңыз.

Кіші достар — азайту
Сізге керегі	Не істейсіз	Себебі
−1	−5 + 4	1 + 4 = 5
−2	−5 + 3	2 + 3 = 5
−3	−5 + 2	3 + 2 = 5
−4	−5 + 1	4 + 1 = 5

Үлкен достар — қосу

Осы білік санды тіпті аспан моншағымен де қабылдай алмаса, сол жақтағы білікке бір моншақ қосып, досын осы біліктен алып тастаңыз.

Үлкен достар — қосу
Сізге керегі	Не істейсіз	Себебі
+1	+10 − 9	1 + 9 = 10
+2	+10 − 8	2 + 8 = 10
+3	+10 − 7	3 + 7 = 10
+4	+10 − 6	4 + 6 = 10
+5	+10 − 5	5 + 5 = 10
+6	+10 − 4	6 + 4 = 10
+7	+10 − 3	7 + 3 = 10
+8	+10 − 2	8 + 2 = 10
+9	+10 − 1	9 + 1 = 10

Үлкен достар — азайту

Осы білікте санды азайтуға жетерлік моншақ болмаса, сол жақтағы біліктен бір моншақ алып, досын осы білікке қайта қосыңыз.

Үлкен достар — азайту
Сізге керегі	Не істейсіз	Себебі
−1	−10 + 9	1 + 9 = 10
−2	−10 + 8	2 + 8 = 10
−3	−10 + 7	3 + 7 = 10
−4	−10 + 6	4 + 6 = 10
−5	−10 + 5	5 + 5 = 10
−6	−10 + 4	6 + 4 = 10
−7	−10 + 3	7 + 3 = 10
−8	−10 + 2	8 + 2 = 10
−9	−10 + 1	9 + 1 = 10

Бір қимылда екі дос та

Кейде екі дос бірден іске қосылады.

Бір қимылда екі дос та
Сізге керегі	Не істейсіз	Себебі
+6	+10 − 5 + 1	6 + 4 = 10, 4 + 1 = 5
+7	+10 − 5 + 2	7 + 3 = 10, 3 + 2 = 5
+8	+10 − 5 + 3	8 + 2 = 10, 2 + 3 = 5
+9	+10 − 5 + 4	9 + 1 = 10, 1 + 4 = 5
−6	−10 + 5 − 1	6 + 4 = 10, 4 + 1 = 5
−7	−10 + 5 − 2	7 + 3 = 10, 3 + 2 = 5
−8	−10 + 5 − 3	8 + 2 = 10, 2 + 3 = 5
−9	−10 + 5 − 4	9 + 1 = 10, 1 + 4 = 5

Бұл кестені қалай пайдалану керек

Оны басып шығарып, алғашқы бірнеше апта бойы абакустың қасында ұстаңыз. Бала бір ережеге екі-үш рет қарайды да, содан кейін оның қажеті болмай қалады — мақсат кестені жаттау емес, алмастыруды саусақтарға автоматты түрде сіңіру.

Мұндағы әр ереже — бір идеяның қайталануы: керекті моншақ бос емес, сондықтан үлкенірек моншақты алып, айырмасын қайтарасыз. Дәл осы бір алмастыру абакусты санау құралынан есептеу құралына айналдырады және абакус жаттығуының ауызша есептеуге ауысуының себебі де сол.

Кіші достарды жаттығу →Үлкен достарды жаттығу →Тегін абакуста сынап көріңіз →Абакусты қалай қолдану керек →Басып шығаруға арналған соробан карточкалары →

Жиі қойылатын сұрақтар

Абакустағы «кіші дос» дегеніміз не?

Кіші дос — сіздің санмен жұптасып 5 беретін сан: 1 мен 4, 2 мен 3. Ол сымда сіздің санға жетерлік бос жер моншағы болмай, аспан моншағы әлі жоғарыда тұрғанда керек болады: 2 тұрған сымға 4 қосу үшін аспан моншағын түсіріп бесті аласыз да, кіші дос 1-ді бірден кері шығарасыз. Жоғарыдағы қосу кестесінде төрт ереженің бәрі бар. Бұл Бастауыш А деңгейінде үйретіледі.

Абакустағы «үлкен дос» дегеніміз не?

Үлкен дос — сіздің санмен жұптасып 10 беретін сан: 3 пен 7, 4 пен 6, 9 бен 1-ге дейін. Ол сым цифрды мүлде көтере алмағанда керек: сол жақтағы сымға бір моншақ қосып онды бересіз де, өзіңіз тұрған сымнан үлкен досты аласыз. Разрядқа көшудің осы түрі — кіші достардан кейінгі Бастауыш Б деңгейі.

Азайтуға да сол жұптар жүре ме?

Иә — сол жұптар, тек кері бағытта. Сымда жер моншағы жетпей тұрғанда 4 азайту үшін 5-ті алып, кіші дос 1-ді кері қосасыз. 7 азайту үшін сол жақтағы сымнан 10-ды алып, осы жерге үлкен дос 3-ті қосасыз. Кестеде бес таблицаның бәрі басылады — кіші және үлкен достар, қосу және азайту, сондай-ақ бір қимылдағы екі дос бірге, — сондықтан ойша ештеңені аударып отырудың қажеті жоқ.

Толықтыруларды жаттап алу міндетті ме?

Жұптарды — иә, кестені — жоқ. Кіші достың екі жұбы (1 мен 4, 2 мен 3) және үлкен достың бес жұбы лезде есте тұруы керек, өйткені есептің ортасындағы кідіріс қате цифрдан да қымбат. Ал жолдар жатталмайды: бала екі-үш рет қарайды да, алмастыру саусаққа көшіп кетеді. Кесте де сол үшін — алғашқы апталардың анықтамалығы, қайталайтын тізім емес.

Барлық сұрақты көру →

Kani Math — балаларға арналған ойша есептеу практикасы: бастауы тегін, қалауыңызша Premium тарифі бар.

App Store мен Google Play-ден жүктеп алыңыз немесе kani-math.com сайтында вебте жаттығыңыз.