Bảng bạn nhỏ và bạn lớn
Toàn bộ quy tắc bù mà soroban dùng, trên một trang bạn có thể in và dán lên tường. Bạn nhỏ cộng lại bằng năm, bạn lớn bằng mười, còn cả hai người bạn thì dùng cả hai loại trong một nước đi.
Bạn nhỏ — cộng
Khi không còn đủ hạt đất trống, hãy hạ hạt trời xuống rồi bớt đi người bạn.
| Bạn muốn | Thì làm | Vì |
|---|---|---|
| +1 | +5 − 4 | 1 + 4 = 5 |
| +2 | +5 − 3 | 2 + 3 = 5 |
| +3 | +5 − 2 | 3 + 2 = 5 |
| +4 | +5 − 1 | 4 + 1 = 5 |
Bạn nhỏ — trừ
Vẫn các cặp đó nhưng ngược lại: đưa hạt trời lên và trả người bạn về.
| Bạn muốn | Thì làm | Vì |
|---|---|---|
| −1 | −5 + 4 | 1 + 4 = 5 |
| −2 | −5 + 3 | 2 + 3 = 5 |
| −3 | −5 + 2 | 3 + 2 = 5 |
| −4 | −5 + 1 | 4 + 1 = 5 |
Bạn lớn — cộng
Khi cột này không nhận nổi con số đó, kể cả khi dùng hạt trời, hãy cộng một hạt ở cột bên trái và bớt người bạn ở cột này.
| Bạn muốn | Thì làm | Vì |
|---|---|---|
| +1 | +10 − 9 | 1 + 9 = 10 |
| +2 | +10 − 8 | 2 + 8 = 10 |
| +3 | +10 − 7 | 3 + 7 = 10 |
| +4 | +10 − 6 | 4 + 6 = 10 |
| +5 | +10 − 5 | 5 + 5 = 10 |
| +6 | +10 − 4 | 6 + 4 = 10 |
| +7 | +10 − 3 | 7 + 3 = 10 |
| +8 | +10 − 2 | 8 + 2 = 10 |
| +9 | +10 − 1 | 9 + 1 = 10 |
Bạn lớn — trừ
Khi cột này không có đủ để bớt con số đó, hãy bớt một hạt ở cột bên trái, rồi trả người bạn lại trên cột này.
| Bạn muốn | Thì làm | Vì |
|---|---|---|
| −1 | −10 + 9 | 1 + 9 = 10 |
| −2 | −10 + 8 | 2 + 8 = 10 |
| −3 | −10 + 7 | 3 + 7 = 10 |
| −4 | −10 + 6 | 4 + 6 = 10 |
| −5 | −10 + 5 | 5 + 5 = 10 |
| −6 | −10 + 4 | 6 + 4 = 10 |
| −7 | −10 + 3 | 7 + 3 = 10 |
| −8 | −10 + 2 | 8 + 2 = 10 |
| −9 | −10 + 1 | 9 + 1 = 10 |
Cả hai người bạn trong một nước đi
Đôi khi cả hai người bạn cùng ra tay.
| Bạn muốn | Thì làm | Vì |
|---|---|---|
| +6 | +10 − 5 + 1 | 6 + 4 = 10, 4 + 1 = 5 |
| +7 | +10 − 5 + 2 | 7 + 3 = 10, 3 + 2 = 5 |
| +8 | +10 − 5 + 3 | 8 + 2 = 10, 2 + 3 = 5 |
| +9 | +10 − 5 + 4 | 9 + 1 = 10, 1 + 4 = 5 |
| −6 | −10 + 5 − 1 | 6 + 4 = 10, 4 + 1 = 5 |
| −7 | −10 + 5 − 2 | 7 + 3 = 10, 3 + 2 = 5 |
| −8 | −10 + 5 − 3 | 8 + 2 = 10, 2 + 3 = 5 |
| −9 | −10 + 5 − 4 | 9 + 1 = 10, 1 + 4 = 5 |
Cách dùng bảng này
In ra và để cạnh bàn tính trong vài tuần đầu. Trẻ tra một quy tắc hai ba lần rồi thôi cần đến nó — mục tiêu là để phép thay thế thành tự động ở ngón tay, không phải thuộc lòng một cái bảng.
Mọi quy tắc ở đây đều là một ý: hạt bạn muốn không còn trống, nên bạn dùng một hạt lớn hơn và trả lại phần chênh. Chính phép thay thế duy nhất đó biến bàn tính từ một công cụ đếm thành một công cụ tính, và đó là lý do việc luyện bàn tính chuyển được sang tính nhẩm.
Câu hỏi thường gặp
Bạn nhỏ trên bàn tính là gì?
Bạn lớn trên bàn tính là gì?
Vẫn dùng những cặp đó cho phép trừ chứ?
Có phải học thuộc các phép bù không?
Kani Math là chương trình luyện tính nhẩm cho trẻ em, bắt đầu miễn phí, kèm gói Premium tùy chọn.
Tải trên App Store và Google Play, hoặc luyện tập trên web tại kani-math.com.